Wprowadzenie do bibliotecznego labiryntu
Biblioteka Miejska w Rudzie Śląskiej to nie tylko główny gmach przy ulicy Dworcowej. To rozległa sieć kilkunastu filii rozsianych po wszystkich dzielnicach miasta – od Wirka, przez Nowy Bytom, Chebzie, Godulę, aż po Orzegów i Halembę. Każda z tych placówek ma swoją własną historię, architektoniczny charakter i często skrywa tajemnice, które wykraczają poza zwykłe wypożyczanie książek. Mimo że na co dzień kojarzą się przede wszystkim z ciszą i regałami, w ich murach przechowywane są nie tylko woluminy, ale także pamiątki minionych epok, legendy i nieopowiedziane historie.
Niezwykłe historie kryjące się za fasadami filii
Wybrane filie rudzkiej biblioteki mogą poszczycić się naprawdę wyjątkową przeszłością. I tak:
- Filia nr 1 (Wirek) – mieści się w zabytkowym budynku z 1907 roku, który pierwotnie służył jako szkoła podstawowa dla dzieci górników. Do dziś w piwnicach zachowały się oryginalne piece kaflowe oraz fragmenty przedwojennych malowideł ściennych. Według przekazów starszych pracowników, w czasie II wojny światowej w podziemiach ukrywano polskie książki zakazane przez okupanta.
- Filia nr 3 (Chebzie) – zajmuje pomieszczenia dawnego kina „Wolność”, które działało tu od lat 20. XX wieku. Śladem po sali kinowej są charakterystyczne, stopniowane podłogi w czytelni oraz zamurowane okienko projecting room. Mówi się, że w nocy można usłyszeć ciche dźwięki przedwojennych filmów – choć pracownicy tłumaczą to akustyką starych murów.
- Filia nr 5 (Godula) – ulokowana w willi wybudowanej na początku XX wieku dla rodziny dyrektora kopalni „Wawel”. Willa ma zachowaną oryginalną klatkę schodową z kutą balustradą i witrażami. Podczas remontu w 2017 roku odnaleziono w ścianie zamurowaną skrytkę z listami miłosnymi z lat 30. – są one dziś częścią zbiorów regionalnych biblioteki.
Nie wszystkie tajemnice są jednak historyczne. W filii na Nowym Bytomiu (Filia nr 2) od lat krąży opowieść o „cichym czytelniku” – osobie, która przychodzi tylko w deszczowe dni, siada w tym samym kącie i czyta wyłącznie książki o podróżach, po czym znika bez słowa. Nikt nie wie, kim jest ani skąd pochodzi.
Zbiory, o których mało kto wie
Oprócz intrygującej przeszłości budynków, same zbiory kryją niejedną niespodziankę. W filiach rozmieszczonych w poszczególnych dzielnicach zgromadzono unikatowe kolekcje tematyczne, często nieznane szerokiej publiczności:
- W Filii nr 7 (Halemba) znajduje się dział górnośląskiego dziedzictwa przemysłowego – stare mapy kopalń, schematy maszyn parowych i kilkadziesiąt XIX-wiecznych fotografii robotników.
- W Filii nr 9 (Orzegów) przechowywana jest kolekcja książek z autografami wybitnych śląskich pisarzy i poetów, m.in. Stanisława Lema (urodzonego na Lw