Staw Oko – zielona enklawa w rudzkim krajobrazie
Położony w dzielnicy Wirek, tuż przy skrzyżowaniu ulic Olimpijskiej i Bukowej, Staw Oko stanowi jeden z najcenniejszych przyrodniczo zakątków Rudy Śląskiej. Niewielki zbiornik wodny o powierzchni ok. 2,5 ha otoczony jest pasem szuwarów, zielenią łąk oraz kępami starych drzew liściastych. Jego geneza sięga XIX wieku, kiedy to na terenie dawnej kopalni „Wirek” powstał jako zbiornik osadnikowy. Po zaprzestaniu działalności przemysłowej akwen został zrenaturalizowany i dziś pełni funkcję naturalnego ekosystemu, a jednocześnie miejsca rekreacji dla okolicznych mieszkańców.
Staw Oko nie bez powodu nazywany jest „okiem” – jego soczewkowaty kształt widoczny na zdjęciach satelitarnych przypomina źrenicę, a woda przez większość roku zachowuje niezwykle czystą, zieloną barwę. To właśnie woda i specyficzny mikroklimat sprawiają, że w promieniu zaledwie kilometra od osiedli bloków mieszkalnych i ruchliwych ulic można doświadczyć prawdziwego kontaktu z dziką przyrodą. Ze względu na swoje położenie Staw Oko jest często nazywany „zielonym salonem” Wirku – miejscem, gdzie szybkie tempo miasta zwalnia, a spacerowicze mogą odpocząć w cieniu wierzb i topoli.
Bogactwo przyrodnicze – co kryje staw i jego otoczenie?
Zbiornik oraz tereny bezpośrednio do niego przyległe odznaczają się wysoką bioróżnorodnością, która budzi zainteresowanie zarówno przyrodników amatorów, jak i naukowców. Woda stawu jest eutroficzna, co sprzyja rozwojowi roślinności wodnej i namulisk. W strefie litoralu dominują trzciny, pałka wodna, sitowie, a także kosaciec żółty. Z kolei w wodzie swobodnej pływają grążel żółty i rdestnica pływająca – gatunki typowe dla śródpolnych oczek wodnych.
Fauna Stawu Oko jest równie bogata. Regularnie można tu spotkać:
- Ptaki wodno-błotne: łyski, krzyżówki, cyranki, perkozki, trzciniaki i potrzosy. W sezonie lęgowym na stawie gniazduje kilka par łabędzi niemych, a w trzcinowiskach ukrywają się wąsatki.
- Płazy i gady: żaba wodna, żaba jeziorkowa, ropucha szara, traszka zwyczajna oraz zaskroniec – tuż nad brzegiem można natknąć się na wygrzewającego się na słońcu osobnika.
- Ryby: karaś srebrzysty, lin, płoć i węgorz – staw jest chętnie odwiedzany przez wędkarzy, którzy cenią go za spokojną atmosferę i stabilną populację ryb.
- Owady i bezkręgowce: ważki (m.in. ważka płaskobrzucha, świtezianka błyszcząca), pływaki i wodne pluskwiaki. Latem nad taflą wody unoszą się barwne motyle, np. mieniak tęczowiec.
- Ssaki: w trzcinowiskach bytują norniki i ryjówki, a w koronach drząt – wiewiórki.
Te bogactwa przyrodnicze sprawiają, że Staw Oko jest uznawany za lokalny „hotspot bioróżnorodności” i cenny przyczynek do zachowania naturalnych ekosystemów w zurbanizowanej przestrzeni Górnego Śląska.
Rola społeczna – odpoczynek, edukacja i wyzwania ochrony
Choć Staw Oko ma przede wszystkim wartość przyrodniczą, odgrywa również istotną rolę społeczną. Dla mieszkańców Wirku i sąsiednich dzielnic jest miejscem codziennych spacerów – okalająca go ścieżka liczy około 600 metrów i nadaje się zarówno do rodzinnych przechadzek, jak i do nordic walking czy joggingu. Na brzegach ustawiono ławki i kosze na śmieci, a w sezonie letnim często odbywają się tu nieformalne zbiórki miłośników przyrody, którzy dzielą się spostrzeżeniami ornitologicznymi.
Miasto Ruda Śl